Your browser version is outdated. We recommend that you update your browser to the latest version.

 

 

ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ

Της Κιρκης Κεφαλεα

Η επιτυχία μιας ανθολογίας μεταφρασμένης ποίησης εξαρτάται, πάνω απ’ όλα, από την ποιότητα των μεταφράσεών της. Και η ποιότητα των μεταφράσεων εξαρτάται από την ποιητική δεξιότητα - σωστότερα: από το ποιητικό ταλέντο - των μεταφραστών. Είναι ασφαλώς επίτευγμα η ανεύρεση όχι τόσο μεταφραστών από τις βαλκανικές γλώσσες (τις οποίες εμείς οι Ελληνες -γλωσσομαθείς κατά τα άλλα- ελάχιστα γνωρίζουμε), όσο καλών μεταφραστών από τις βαλκανικές γλώσσες. ...

 

Μετάφραση: Ανδρέας Ζαρμπαλάς

ΑΙΜΟΣ - ΚΡΙΤΙΚΗ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΟΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ

 

 

 

 

ΑΙΜΟΣ - ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

 

Ένα όνειρο του Πνευματικού κόσμου των χωρών της Βαλκανικής έλαβε σάρκα και οστά έστω και αργά. Ο ψυχρός πόλεμος και οι εθνοτικές αιματηρές συγκρούσεις που ακόμη, κρυφοκαίγουν σε μερικές χώρες της Χερσονήσου του Αίμου, ήταν ένα εμπόδιο που η συνεργασία των πνευματικών ανθρώπων από 7 Βαλκανικές χώρες (Ελλάδα, Αλβανία, FYROM, Σερβία – Μαυροβούνιο, Βουλγαρία, Βοσνία – Ερζεγοβίνη, Ρουμανία) το κατέταξε στο παρελθόν.

Αρνητικό σημείο της πνευματικής αυτής συνεργασίας η απουσία της Τουρκικής Ποίησης, λόγω της απαίτησης των κριτικών της γειτονικής χώρας, να αφαιρεθεί από την εισαγωγή της ανθολογίας ο «Θούριος» του Ρήγα Βελεστινλή. Έτσι οι αναγνώστες των Βαλκανίων στερήθηκαν τους στίχους σπουδαίων Τούρκων ποιητών, από τα μέσα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας έως την σημερινή προοδευτική ποίηση της Τουρκίας.

«Οι φίλοι του περιοδικού ΑΝΤΙ» δεν εξέδωσαν μία ανθολογία σκοπιμότητας που να απευθύνεται σε ένα μικρό κύκλο, αναγνωστών, αλλά ένα έργο πνοής και διαβαλκανικής εμβέλειας όπως φανερώνει η επιλογή των ποιητών από τις 7 γλώσσες των χωρών της χερσονήσου του Αίμου.

Η επιλογή της ελληνικής ποίησης έγινε από συντακτική επιτροπή των καθηγητών (Αργυρίου, Βαγενάς, Μουλάς) συντονίστρια την Άντεια Φρατζή, με τρόπο αντικειμενικό και ακριβοδίκαιο. Την αυλαία ανοίγει ο ποιητής και μάρτυρας της ελληνικής ελευθερίας Ρήγας Βελεστινλής και ακολουθούν δείγματα από την μεγάλη πηγή της νεοελληνικής ποίησης το δημοτικό τραγούδι. Ανθολογούνται ποιήματα του Κάλβου, Σολωμού, Παλαμά, Καβάφη, Σικελιανού, Καρυωτάκη, Σεφέρη, Εγγονόπουλου, Ρίτσου, Ελύτη, Σαχτούρη και Αναγνωστάκη.

Το γνωστό ελληνικό δημοτικό τραγούδι «Του νεκρού αδελφού» παρουσιάζεται με τις παραλλαγές του και στις άλλες Βαλκανικές γλώσσες. Αποδεικνύοντας με αυτόν τον τρόπο την κοινή ρίζα της Βαλκανικής ποίησης που χάνεται στα βάθη του μεσαίωνα. «Ο ΑΙΜΟΣ» ανθολογία Βαλκανικής ποίησης είναι αφιερωμένη στον Βούλγαρο ποιητή και θεατρικό συγγραφέα Στέφαν Γκέτσερ, ο οποίος πριν 16 χρόνια σε ένα βαλκανικό συνέδριο στους Δελφούς έριξε την ιδέα της ποιητικής ανθολογίας.

Χρονολογικοί πίνακες με τα σημαντικά πολιτικά και πολιτιστικά συμβάντα κάθε χώρας καθώς και μία συνοπτική ιστορία της λογοτεχνίας μας εισάγει στην ανθολογούμενη ποίηση της κάθε μίας από τις 7 χώρες. Καλλιτεχνικές φωτογραφίες από την φύση, τα ιστορικά μνημεία, την πολιτική ζωή καθώς και διάφορα εθνικά σύμβολα από παλαιότερες ιστορικές περιόδους είναι σωστά τοποθετημένα ώστε να μοιάζουν σαν να συνομιλούν με τους στίχους των ποιητών.

Από την πλευρά της Αλβανικής ποίησης, ο μεταφραστής Ανδρέας Ζαρμπαλάς, σημαίνων ποιητής της ελληνικής ομογένειας της Αλβανίας εκθέτει τους κυριότερους ποιητές. Η αρχή γίνεται με τον Αλβανόφωνο ποιητή της Κάτω Ιταλίας, Γερούμ Ντε Ράντα (μέσα του 19ου αιώνα) πρόδρομο της Αλβανικής αφύπνισης, για να ακολουθήσει τον ίδιο αιώνα με καθυστέρηση δύο δεκαετιών ο εθνικός ποιητής της Αλβανίας, Ναΐμ Φράσερι, λυρικός και πατριώτης ποιητής. Κατάληξη ο σύγχρονος αντικαθεστωτικός ποιητής Μάρτιν Τσάμαϊ, επιτυχημένη σύνθεση παράδοσης και μοντερνισμού, ο στίχος του οποίου επιδρά στην σημερινή μετακομμουνιστική γενιά Αλβανών Ποιητών. Δεν αδικεί την σχολή του «σοσιαλιστικού ρεαλισμού» μεταφράζει ποιητικά έργα με πνοή ρεαλιστική και συμβολικά, όπως του Ντ. Αγκόλλι, και του Τζ. Σπαχίου.          

Όσον αφορά την ποίηση της Σερβίας – Μαυροβουνίου και της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης, η σκυτάλη της μετάφρασης δίνεται σε δύο άξιους μεταφραστές από τις γλώσσες των 2 χωρών της πρώην Γιουγκοσλαβίας, την Ισμήνη Ραντούλοβιτζ και τον Ηλία Λάγιο. Και οι δύο τους πολύ καλοί γνώστες της ιστορίας των λογοτεχνιών που μεταφράζουν μας αποκαλύπτουν ένα πανόραμα της Σερβικής και Βοσνιακής ψυχής. Ο Γιοβάν Πάποβιτς, πρωτορομαντικός Σέρβος ποιητής εισάγει με την ποιητική του γλώσσα την ποίησης της χώρας του στην αντίστοιχη Ευρωπαϊκή.

Τα εθνικά και κοσμογονικά έπη του επισκόπου ποιητή Πέταρ Νιέγκος ηγέτη του Μαυροβουνίου, αποτελούν αριστουργήματα της Ευρωπαϊκής Ρομαντικής Ποίησης του καιρού του.

Ο μοντερνισμός του 20ου αιώνα, αντιπροσωπεύεται από τον Παρνασσισμό – συμβολισμό, με τους ποιητές Ντούτσιτς και Μίλαν Ράκιτς ενώ ο Ντιλ εκφράζει την απαισιόδοξη πλευρά του μοντερνισμού.

Ο Βάσκο Πόπα, εκφράζει την γενιά που αναδύεται από τις φλόγες του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, φωνή οικουμενική, ανοίγει το δρόμο του δεύτερου μοντερνισμού τον οποίο ακολουθούν ο λυρικός Στέφαν Ραϊτσκόβιτς και ο νεοσυμβολιστής Ιβάν Λόλιτς, γνωστοί ποιητές της σημερινής Σερβίας.

Η ποίηση της πολύπαθης Βοσνίας άγνωστη στους αναγνώστες της χώρας μας παρουσιάζεται διεξοδικά. Χώρα, σταυροδρόμι πολιτισμών και θρησκειών, διαμορφώνει σταδιακά την ποιητική της φυσιογνωμία από τις αρχές του 20ου αιώνα. Προηγούνται βέβαια οι ποιητές με την γλώσσα των εθνών που την απαρτίζουν, χωρίς να λείπουν και ανατολίτικες επιδράσεις, όπως στα ερωτικά (σεβυταλίνκα) ποιήματα των μουσουλμάνων. Οι στίχοι του Βόσνιου Σκεντέρ Κουλένοβιτς, Παρτιζάνου κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αποτελούν μία αντιπολεμική κραυγή της στρατευμένης ποίησης. Οι «Ερημίτες» Ποιητές είναι ένα χαρακτηριστικό της σύγχρονης Βοσνιακής ποίησης, με λαϊκή σοφία και μεταφυσική αγωνία, και με κύριο εκπρόσωπό τους τον Ιλία Λάντιν.

Το πολιορκημένο Σεράγεβο, οι αιματοχυσίες στο Μοστάρ και στην Μπάνια – Λούκα μεταλλάζουν το ποιητικό τοπίο προς τα τέλη του 20ου αιώνα. Οι ποιητές δίνουν αγώνα για την αλήθεια και αντιστέκονται στο παράλογο. Ο Ιζέτ Σαράϊλιτς και ο Αμπούλαχ Σίντραν γράφουν μέσα από βομβαρδισμένο Σεράγεβο το δράμα της γενέθλιας πόλη τους. Ενώ, ο ειρωνικός Βόσνιος Ποιητής Στέφαν Τόντιτς, αλλάζει ύφος και εξόριστος στην Γερμανία, εκφράζει πίκρα και αγωνία για το δράμα της πατρίδας του.

Οι μεταφραστές των Βουλγάρων ποιητών, Δημ. Άλλος και Πάνος Σταθόγιαννης, μας εισάγουν μετά το γνωστό δημοτικό, Λάζαρ και Πετκάνα, στη ρομαντική πατριωτική ποίηση, του θρυλικού στιχουργού και μάρτυρα της Βουλγαρικής ελευθερίας Χρίστο Μπότεφ (1848 – 1876). Ακολουθεί ο πατριάρχης της Βουλγαρικής λογοτεχνίας, και αναγνωρισμένος διεθνώς ποιητής Ιβάν Βάζοφ. Ο ποιητής Βάζοφ δεσπόζει στην πνευματική ζωή της Σόφιας μέχρι το τέλος των Βαλκανικών πολέμων. Ο Βάζοφ αφήνει χώρο για ένα τραγικό ποιητή τον Πέιο Γιάβροφ, θεμελιωτή του Βουλγαρικού συμβολισμού. Το ρεύμα αυτό δεσπόζει στον ποιητικό λόγο μέχρι το β΄ παγκόσμιο πόλεμο. Η λαϊκή – αριστερή ποίηση αντιπροσωπεύεται ενωρίς στην Βουλγαρία του μεσοπολέμου με κύριο εκπρόσωπο της τον ρεαλιστή Νικ. Βαπτσάροφ, θρύλο – μάρτυρα του Κ.Κ. Βουλγαρίας.

Η επικράτηση του «σοσιαλιστικού ρεαλισμού» στην πνευματική ζωή της χώρας δεν ανέδειξε αξιόλογους ποιητές αυτού του ρεύματος. Οι μεταφραστές ανθολογούν ποιήματα απαγορευμένων, η εκτός γραμμής ποιητών. Εξέχουν τα τρυφερά ποιήματα της μεγάλης Βουλγάρας ποιήτριας Ελισ. Μπαγκριάνα, του «φιλοσόφου» ποιητή Ντάλτεφ, του αντικαθεστωτικού Παυλόφ και τέλος οι σύγχρονοι δυσνόητοι και αινιγματικοί, Νικ. Κάντεφ και Ιβάνοφ.

Η Ρουμανία λόγω της ιστορίας της είναι η χώρα των Βαλκανίων που η πολιτιστική της ζωή είναι πιο κοντά στο Παρίσι. Έτσι τα σύγχρονα λογοτεχνικά ρεύματα αφομοιώνονται εύκολα. Ο γνωστός κριτικός και πανεπιστημιακός Βίκτωρ Ιβάνοβιτς μεταφραστής των Ρουμανικών ποιημάτων γνωρίζει άριστα το έργο του. ανοίγει την αυλαία με τον εθνικό ποιητή της Ρουμανίας Μιχάϊ Εμινέσκου, τελευταίου των μεγάλων του Ευρωπαϊκού ρομαντισμού. Η σκυτάλη παραδίνεται στο Αργκέτζι τον «Μπωντλαίρ» της Ρουμανίας. Από την ανθολογία δεν ήταν δυνατόν να λείψει ο Γαλλορουμάνος πρωτοπόρος του υπερρεαλισμού Τριστάν Τζαρά, ο οποίος ποτέ δεν αποκόπηκε από την ποίηση της μητρικής του γλώσσας. Ο Μπακόβια ποιητής της καθημερινότητας ξεφεύγει από το κυρίαρχο ρεύμα του συμβολισμού στο μεσοπόλεμο.

Ο καθεστωτικός «σοσιαλιστικός ρεαλισμός» ανακόπτει κάθε σπουδαία ποιητική δημιουργία. Οι γέφυρες με τις πρωτοπορίες του Παρισιού είναι ισχυρές. Η επιστροφή του υπερρεαλιστή ποιητή Τζέλλον Ναούμ επαναφέρει τα μεσοπολεμικά ποιητικά πρότυπα στην ποίηση, για να απομακρυνθούν από αυτά οι ποιητές την τελευταία δεκαετία πριν την πτώση του καθεστώτος Τσαουσέσκου.

Η σλαβομακεδονική ποίηση, για καλή της τύχη έχει μεταφραστές τον Βάσκο Κάρατζα, σλαβόφωνο από την Ελληνική Μακεδονία, πρόσφυγα της εμφύλιας τραγωδίας (1946-49) και την Βικτωρία Θεοδώρου. Ο Κόστα Ράτσιν, θεμελιωτής της σλαβομακεδονικής ποίησης αλλά και της γλώσσας από τα τέλη του μεσοπολέμου, ανθολογείται με το γνωστό ποίημά του «Λευκές αυγές». Έκτοτε η ποίηση της γειτονικής FYROM κινείται μεταξύ λαογραφίας και παραδοσιακής στρατευμένης ποίησης. Η δεκαετία του 60 ανοίγει τον δρόμο σε έναν ποιητικό εσωτερικό λυρισμό με την γραφή του Άτσο Σαπόφ. Ενώ τα τελευταία χρόνια γίνεται λόγος για ώριμη ποίηση που αγκαλιάζει τα σύγχρονα ρεύματα με τους ποιητές, Βλάντα Ουρόσεβιτς και τον Ράντοβα Παβλόσκι, τον «ποιητή της μεταφοράς» όπως τον αποκαλούν.

Το ογκώδες έργο «ΑΙΜΟΣ» παγιώνει μία αδελφική συνεργασία του πνευματικού κόσμου της Βαλκανικής χερσονήσου, ελπίζουμε ότι είναι μία πρόκληση και για τους ανθρώπους της πολιτικής εξουσίας για ένα ειρηνικό και δημιουργικό μέλλον που τόσο διψούν οι λαοί των Βαλκανίων.

Λουκάς Θεοχαρόπουλος

 

 

 

 

 

 

Cookie Policy

This site uses cookies to store information on your computer.

Do you accept?